Ik ben een liefhebber van sieraden, maar ook van taal. In al zijn facetten. Vooral vind ik het erg boeiend dat taal ook onderhevig is aan trends. Een paar jaar geleden was vet b.v. nog gewoon dik of een smeermiddel, maar tegenwoordig is vet vooral geweldig en fantastisch, nou ja, gewoon vet! Zo zijn er meer aspecten van de taal die echt typerend zijn voor de huidge tijd.
HUN – Hun als onderwerp in een zin, zoals in “Hun gaan naar de kermis”. Vergeef me, dit is een stokpaardje van mij. Toegegeven, dit is niet iets van de laatste tijd, maar een fout die al jarenlang gemaakt wordt. Maar juist doordat deze fout zo vaak gemaakt wordt, hoor ik de laatste tijd dat enkele lieden willen voorstellen om dit als correct Nederlands te gaan bestempelen. Ik moet er niet aan denken! Ter verdediging wordt aangevoerd dat het bij deze zinsconstructie meteen duidelijk wordt dat het om mensen gaat en niet om voorwerpen. Als je b.v. zegt “Hun liggen op bed” dan zou je meteen weten dat je bedoelt dat er personen op bed liggen en geen lakens. Persoonlijk vind ik dat nogal een slap excuus, want ik meen dan te mogen aanvoeren dat e.e.a. vast wel duidelijk wordt uit de context van het verhaal. En kom op zeg, als je dus maar hardnekkig genoeg dezelfde fout maakt, wordt het vanzelf wel een keer goedgekeurd? Zou een mooie boel worden als dat zo werkt! Dan kun je erop wachten dat we het ook nog wel een keer gaan goedkeuren dat ik morgen jouw auto pik.
KANJER – In mijn woordenboek staat achter het woord kanjer: “iets groots in zijn soort”, en dat is natuurlijk ook gewoon wat het is. Maar tegenwoordig krijg ik minstens een beetje jeuk als ik het woord hoor. Ik krijg ook wel eens te horen dat ik een kanjer ben. Zoals de meeste van mijn lezers weten breng ik door een klein aanlegfoutje de meeste tijd liggend op bed of zittend in een rolstoel door. En let er maar eens op: kanjers zitten vaak in een rolstoel, hebben de een of andere ernstige ziekte of hebben anderszins enige tegenslag in het leven te verduren. Het is natuurlijk ook allemaal heel goed bedoeld en ik weet ook dat ik het als een compliment dien op te vatten, maar er wordt zo kwistig met die “kanjers” gegooid, dat de betekenis van het woord gewoon gedevalueerd is. Ik krijg ook altijd een beetje het ongemakkelijke gevoel dat ik een aai over de bol krijg en als we niet uitkijken betekent kanjer straks niks anders dan “zielenpoot die zo leuk wat van het leven maakt”. Niet meer doen dus. In het vervolg is een kanjer gewoon weer een joekel.
ENGELS ALS HET OOK NEDERLANDS KAN – Vooral de pc-wereld en de reclame maakt zich er schuldig aan. Maar ook in ons dagelijks leven sluipen er ongemerkt steeds meer Engelse woorden ons taalgebruik binnen. Toegegeven: sommige woorden laten zich ook niet handig vertalen, maar soms vraag ik me wel eens af waarom veel mensen er kennelijk zo’n genoegen in scheppen om zoveel mogelijk Engelse woorden te gebruiken? Is dat misschien een misplaatste poging om interessant te doen? Onlangs las ik in de handleiding van een computerprogramma: “Door te klikken op de buttons in de toolbar van deze feature…”, terwijl je toch ook gewoon zou kunnen zeggen: “Door te klikken op de knoppen in de werkbalk van deze toepassing…”. Je zou bijna denken dat je de handleiding in de verkeerde taal voor je neus hebt. En dat is niet het enige. Op zaterdag gaan we shoppen, terwijl onze ouders gewoon gingen winkelen, vintage is inmiddels ook een volkomen geaccepteerd begrip en social media (“sjoosjol miediea” zoals sommigen plegen te zeggen, maar dat terzijde) zijn zelfs helemaal in ons dagelijks leven geïntegreerd. Helaas betrap ik me erop dat ik mezelf er ook schuldig aan maak, terwijl er vaak genoeg een prima Nederlands alternatief voorhanden is. Een schoolvoorbeeld van hoe het beter kan zijn wat mij betreft onze zuiderburen. Een dashboard heet in Vlaanderen gewoon een boordplank. Even simpel als doeltreffend.
CREATIEF MET TAAL -Is het dan allemaal kommer en kwel? Welnee, ik geniet ook mateloos van de creativiteit die men aan de dag legt, en heb een mateloze bewondering voor mensen die het voor elkaar weten te boksen om dusdanig nieuwe woorden te bedenken, dat de betekenis vaak onmiddellijk duidelijk is. Geweldig vind ik typisch Nederlandse woorden als weigerambtenaar, poldermodel, bedrijfspoedel, gedoogkabinet (het woord suggereert overigens mooiere dingen dan er in werkelijkheid gerealiseerd worden, maar dat terzijde), haatdemocraat, handschudweigeraar en mijn persoonlijke favoriet van dit jaar is toch wel de plaszak! Je weet meteen wat je eraan hebt. Een zak voor zeikerds. Niks meer en niks minder.
52.430384
6.233013